Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950

Antonio Doñate Mañeru

doi:10.24310/idiseo.20.2025.22227

Authors

Antonio Doñate Mañeru Docente e investigador Spain https://orcid.org/0009-0006-8440-1777

DOI:

https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227

Keywords:

Galician nationalism, graphic art, editorial design, cultural identity, exile

Abstract

This study aims to examine, from an art-historical perspective, the role of graphic art in the processes of construction and consolidation of Galician nationalism between 1850 and 1950. It seeks to determine how visual production contributed to shaping a collective imagination and articulating an identity discourse. The methodology combines a systematic review of press and bibliographic sources with the iconographic analysis of graphic materials —posters, illustrations, typography, and symbols— and the historical-cultural contextualization of the works and their creators. The analyzed corpus includes periodicals, dissemination campaigns, and editorial projects linked to the Irmandades da Fala, the magazine Nós, the figure of Castelao, the generation of Os Novos, and the exile work of Luís Seoane. The results indicate that graphic art was a crucial resource for ideological projection, identity cohesion, and cultural resistance, retaining its relevance even in contexts of repression and diaspora.

Downloads

Download data is not yet available.

Metrics

Metrics Loading ...

Publication Facts

This article

Author statements

Data availability

N/A

16%

External funding

N/A

32%

Competing interests

N/A

11%

This journal

Other journals

Articles accepted

21%

33%

Days to publication

139

145

Indexed in

—

Editor & editorial board: profiles
Academic society: N/A
Publisher: Universidad de Málaga

Author Biography

Antonio Doñate Mañeru, Docente e investigador

Madrid, 1969. Bachelor of Fine Arts from the Universitat Politècnica de València. Tenured lecturer at the Ramón Falcón Higher School of Art and Design in Lugo. Adjunct lecturer at the Faculty of Design in Pontevedra. PhD candidate in the program “Creation and Research in Contemporary Art” at the University of Vigo. He is preparing a doctoral thesis entitled Xohán Ledo in the Establishment of the Galician Publishing Industry: The Vernacular and the Modern in the Graphic Design of Editorial Galaxia (1950–1983). He was a founding member of the magazine Fe in 1995, maintained the blogs Enfermedades modernas and Protesta y romance in the early 2000s, and coordinated the collective blog Sobre as cousas during the pandemic years. He is the author of the novels La paz social (2009) and Acceso al comportamiento (2011), published by Caballo de Troya, and of the essay collection La ilusión (La Documental Edicions, 2022). He was also a cultural columnist for the now-defunct Xornal de Galicia. He has worked as a graphic designer since 2001, and has been a member of the Numax cooperative in Santiago de Compostela since its opening in 2014.

References

Barreiro, X. R. (1982). Historia contemporánea (ss. XIX–XX): Historia de la cultura gallega. A Coruña: Ediciones Gamma.

Barreiro, X. R., & Villares, R. (2007). Os símbolos de Galicia. Vigo: Consello da Cultura Galega.

Barro, X. (2018). Máis que ver. Vigo: Edicións Xerais.

Beramendi, J. G., & Núñez Seixas, X. M. (1995). O nacionalismo galego. Vigo: Edicións A Nosa Terra.

Bernárdez, C. (2023). Unha historia da arte galega. Vigo: Edicións Laiovento.

Carballo-Calero, M. V. (2011). Las artes gráficas en la Galicia moderna. En M. V. Carballo-Calero & J. Varela Barrio (Coords.), La ilustración gráfica en Galicia: 1880-1936. Ourense: Duen de Bux.

Carballo-Calero, M. V. (2005). Obra gráfica na Galicia moderna. Anos vinte e trinta. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: CGAC. Xunta de Galicia.

Casas, A. (2011). O compromiso como posición no campo cultural. Luís Seoane no campo cultural galego. En R. Villares (Ed.), Emigrante en un país soñado. Luís Seoane entre Galicia e Arxentina. Actas do Congreso Internacional Luís Seoane: Galicia - Arxentina, unha dobre cidadanía (pp. 311-337). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.

Castelao, A. (1919/2014). Arte e galeguismo. A Coruña: Real Academia Galega.

Castelao, A. (1920). Humorismo, debuxo humorístico, caricatura: conferencia. A Coruña: Real Academia Galega.

Castro, A. (2005). Rexionalismo versus nacionalismo. Política versus estética. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. CGAC. Xunta de Galicia

Castro, A. (1992). Arte y nacionalismo: la vanguardia histórica gallega (1925-1936). Sada: Ediciós do Castro.

Concello de Lugo. (2009). Ronsel. Revista de arte (Lugo, 1924). (L. A. Girgado, E. Abal Santorum & A. Cillero Prieto, Eds.) Lugo: Concello de Lugo.

Dopico, M., Rico, C., & Vázquez, S. (2024). A Galicia deseñada. A Coruña: Fabulatorio.

Drumm, E. (2012). La estética del recuerdo en La lámpara maravillosa: el proceso de pensar el tiempo. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Ferrant, Á. (1923). «El regionalismo en el arte». Alfar, 32, [pp. 2-4].

Figueroa, A. (2010). Ideoloxía e autonomía no campo literario galego. Santiago de Compostela: Edicións Laiovento.

Hobsbawm, E., & Ranger, T. (2002). La invención de la tradición. Barcelona: Crítica.

Murado, M. (2012). Outra idea de Galicia. Madrid: Debate.

Real Academia Galega. (2014, 28 de xullo). No setenta aniversario do Sempre en Galiza. Recuperado de https://academia.gal/-/no-setenta-aniversario-do-sempre-en-galiza

Risco, V. (2000). Teoría do nacionalismo galego (J. G. Beramendi, Ed. crítica). Santiago de Compostela: Sotelo Blanco / Fundación Vicente Risco.

Rodríguez Losada, M. E. (1989). A época da II República vista por Carlos Maside. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Satué, E. (2003). Los años del diseño. La década republicana (1931-1939). Madrid: Turner Publicaciones.

Vilanova, F. M. (1998). A pintura galega (1850-1950). Escola, contextualización e modernidade. Vigo: Edicións Xerais de Galicia.

Vílchez Ruiz, C. E. (2012). La lámpara maravillosa: el libro como obra de arte en Valle-Inclán. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Villar, A. (1916/2006). Nacionalismo gallego. Nuestra “afirmación” regional. Apuntes para un libro. A Coruña: Libraría Couceiro.

Villares, R. (2004). Historia de Galicia. Vigo: Editorial Galaxia.