Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227

Palabras clave:

nacionalismo gallego, arte gráfico, diseño editorial, identidad cultural, exilio

Resumen

El presente estudio tiene como objetivo examinar, desde una perspectiva histórico-artística, el papel desempeñado por el arte gráfico en los procesos de construcción y consolidación del nacionalismo gallego entre 1850 y 1950. Se pretende establecer cómo la producción visual contribuyó a la configuración de un imaginario colectivo y a la articulación de un discurso identitario. La metodología aplicada combina la revisión sistemática de fuentes hemerográficas y bibliográficas con el análisis iconográfico de materiales gráficos —carteles, ilustraciones, tipografía y símbolos— y la contextualización histórico-cultural de las obras y sus autores. El corpus analizado incluye publicaciones periódicas, campañas de difusión y proyectos editoriales vinculados a las Irmandades da Fala, la revista Nós, la figura de Castelao, la generación de Os Novos y la obra en el exilio de Luís Seoane. Los resultados indican que el arte gráfico constituyó un recurso esencial para la proyección ideológica, la cohesión identitaria y la resistencia cultural, manteniendo su vigencia incluso en contextos de represión y diáspora.

Descargas

Los datos de descarga aún no están disponibles.

Biografía del autor/a

  • Antonio Doñate Mañeru, Docente e investigador
    Docente e investigador

Referencias

Barreiro, X. R. (1982). Historia contemporánea (ss. XIX–XX): Historia de la cultura gallega. A Coruña: Ediciones Gamma.

Barreiro, X. R., & Villares, R. (2007). Os símbolos de Galicia. Vigo: Consello da Cultura Galega.

Barro, X. (2018). Máis que ver. Vigo: Edicións Xerais.

Beramendi, J. G., & Núñez Seixas, X. M. (1995). O nacionalismo galego. Vigo: Edicións A Nosa Terra.

Bernárdez, C. (2023). Unha historia da arte galega. Vigo: Edicións Laiovento.

Carballo-Calero, M. V. (2011). Las artes gráficas en la Galicia moderna. En M. V. Carballo-Calero & J. Varela Barrio (Coords.), La ilustración gráfica en Galicia: 1880-1936. Ourense: Duen de Bux.

Carballo-Calero, M. V. (2005). Obra gráfica na Galicia moderna. Anos vinte e trinta. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: CGAC. Xunta de Galicia.

Casas, A. (2011). O compromiso como posición no campo cultural. Luís Seoane no campo cultural galego. En R. Villares (Ed.), Emigrante en un país soñado. Luís Seoane entre Galicia e Arxentina. Actas do Congreso Internacional Luís Seoane: Galicia - Arxentina, unha dobre cidadanía (pp. 311-337). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.

Castelao, A. (1919/2014). Arte e galeguismo. A Coruña: Real Academia Galega.

Castelao, A. (1920). Humorismo, debuxo humorístico, caricatura: conferencia. A Coruña: Real Academia Galega.

Castro, A. (2005). Rexionalismo versus nacionalismo. Política versus estética. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. CGAC. Xunta de Galicia

Castro, A. (1992). Arte y nacionalismo: la vanguardia histórica gallega (1925-1936). Sada: Ediciós do Castro.

Concello de Lugo. (2009). Ronsel. Revista de arte (Lugo, 1924). (L. A. Girgado, E. Abal Santorum & A. Cillero Prieto, Eds.) Lugo: Concello de Lugo.

Dopico, M., Rico, C., & Vázquez, S. (2024). A Galicia deseñada. A Coruña: Fabulatorio.

Drumm, E. (2012). La estética del recuerdo en La lámpara maravillosa: el proceso de pensar el tiempo. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Ferrant, Á. (1923). «El regionalismo en el arte». Alfar, 32, [pp. 2-4].

Figueroa, A. (2010). Ideoloxía e autonomía no campo literario galego. Santiago de Compostela: Edicións Laiovento.

Hobsbawm, E., & Ranger, T. (2002). La invención de la tradición. Barcelona: Crítica.

Murado, M. (2012). Outra idea de Galicia. Madrid: Debate.

Real Academia Galega. (2014, 28 de xullo). No setenta aniversario do Sempre en Galiza. Recuperado de https://academia.gal/-/no-setenta-aniversario-do-sempre-en-galiza

Risco, V. (2000). Teoría do nacionalismo galego (J. G. Beramendi, Ed. crítica). Santiago de Compostela: Sotelo Blanco / Fundación Vicente Risco.

Rodríguez Losada, M. E. (1989). A época da II República vista por Carlos Maside. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Satué, E. (2003). Los años del diseño. La década republicana (1931-1939). Madrid: Turner Publicaciones.

Vilanova, F. M. (1998). A pintura galega (1850-1950). Escola, contextualización e modernidade. Vigo: Edicións Xerais de Galicia.

Vílchez Ruiz, C. E. (2012). La lámpara maravillosa: el libro como obra de arte en Valle-Inclán. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Villar, A. (1916/2006). Nacionalismo gallego. Nuestra “afirmación” regional. Apuntes para un libro. A Coruña: Libraría Couceiro.

Villares, R. (2004). Historia de Galicia. Vigo: Editorial Galaxia.

Descargas

Publicado

2025-12-30

Dimensions

PlumX

Citations

Número

Sección

Investigación

Cómo citar

Doñate Mañeru, A. (2025). Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950. I+Diseño. Revista Científico-Académica Internacional De Innovación, Investigación Y Desarrollo En Diseño, 20, págs. 160-177. https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227