Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227

Palabras clave:

nacionalismo gallego, arte gráfico, diseño editorial, identidad cultural, exilio

Resumen

El presente estudio tiene como objetivo examinar, desde una perspectiva histórico-artística, el papel desempeñado por el arte gráfico en los procesos de construcción y consolidación del nacionalismo gallego entre 1850 y 1950. Se pretende establecer cómo la producción visual contribuyó a la configuración de un imaginario colectivo y a la articulación de un discurso identitario. La metodología aplicada combina la revisión sistemática de fuentes hemerográficas y bibliográficas con el análisis iconográfico de materiales gráficos —carteles, ilustraciones, tipografía y símbolos— y la contextualización histórico-cultural de las obras y sus autores. El corpus analizado incluye publicaciones periódicas, campañas de difusión y proyectos editoriales vinculados a las Irmandades da Fala, la revista Nós, la figura de Castelao, la generación de Os Novos y la obra en el exilio de Luís Seoane. Los resultados indican que el arte gráfico constituyó un recurso esencial para la proyección ideológica, la cohesión identitaria y la resistencia cultural, manteniendo su vigencia incluso en contextos de represión y diáspora.

Descargas

Los datos de descarga aún no están disponibles.

Biografía del autor/a

  • Antonio Doñate Mañeru, Docente e investigador

    Madrid, 1969. Licenciado en Bellas Artes por la Universitat Politècnica de València. Docente titular en la Escuela de Arte Superior de Diseño Ramón Falcón de Lugo. Docente asociado en la Facultad de Diseño de Pontevedra. Doctorando en la titulación «Creación e Investigación en Arte Contemporánea» de la Universidad de Vigo. Prepara unha tesis de investigación titulada Xohán Ledo en el establecimiento de la industria editorial gallega: lo vernáculo y lo moderno en la gráfica de la editorial Galaxia (1950-1983). Fue parte fundadora de la revista Fe en 1995, sostuvo los blogs Enfermedades modernas y Protesta y romance nos primeros dos mil y coordinó el blog colectivo Sobre as cousas en los años de la pandemia. Es autor de las novelas La paz social (2009) y Acceso al comportamiento (2011), en la editorial Caballo de Troya, y de la colección de ensayos La ilusión (Lana Documental edicions, 2022). También fue columnista cultural del desaparecido Xornal de Galicia. Trabaja de diseñador gráfico desde el año 2001, y es parte de la cooperativa Numax de Santiago de Compostela desde su apertura en 2014

Referencias

Barreiro, X. R. (1982). Historia contemporánea (ss. XIX–XX): Historia de la cultura gallega. A Coruña: Ediciones Gamma.

Barreiro, X. R., & Villares, R. (2007). Os símbolos de Galicia. Vigo: Consello da Cultura Galega.

Barro, X. (2018). Máis que ver. Vigo: Edicións Xerais.

Beramendi, J. G., & Núñez Seixas, X. M. (1995). O nacionalismo galego. Vigo: Edicións A Nosa Terra.

Bernárdez, C. (2023). Unha historia da arte galega. Vigo: Edicións Laiovento.

Carballo-Calero, M. V. (2011). Las artes gráficas en la Galicia moderna. En M. V. Carballo-Calero & J. Varela Barrio (Coords.), La ilustración gráfica en Galicia: 1880-1936. Ourense: Duen de Bux.

Carballo-Calero, M. V. (2005). Obra gráfica na Galicia moderna. Anos vinte e trinta. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: CGAC. Xunta de Galicia.

Casas, A. (2011). O compromiso como posición no campo cultural. Luís Seoane no campo cultural galego. En R. Villares (Ed.), Emigrante en un país soñado. Luís Seoane entre Galicia e Arxentina. Actas do Congreso Internacional Luís Seoane: Galicia - Arxentina, unha dobre cidadanía (pp. 311-337). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.

Castelao, A. (1919/2014). Arte e galeguismo. A Coruña: Real Academia Galega.

Castelao, A. (1920). Humorismo, debuxo humorístico, caricatura: conferencia. A Coruña: Real Academia Galega.

Castro, A. (2005). Rexionalismo versus nacionalismo. Política versus estética. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. CGAC. Xunta de Galicia

Castro, A. (1992). Arte y nacionalismo: la vanguardia histórica gallega (1925-1936). Sada: Ediciós do Castro.

Concello de Lugo. (2009). Ronsel. Revista de arte (Lugo, 1924). (L. A. Girgado, E. Abal Santorum & A. Cillero Prieto, Eds.) Lugo: Concello de Lugo.

Dopico, M., Rico, C., & Vázquez, S. (2024). A Galicia deseñada. A Coruña: Fabulatorio.

Drumm, E. (2012). La estética del recuerdo en La lámpara maravillosa: el proceso de pensar el tiempo. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Ferrant, Á. (1923). «El regionalismo en el arte». Alfar, 32, [pp. 2-4].

Figueroa, A. (2010). Ideoloxía e autonomía no campo literario galego. Santiago de Compostela: Edicións Laiovento.

Hobsbawm, E., & Ranger, T. (2002). La invención de la tradición. Barcelona: Crítica.

Murado, M. (2012). Outra idea de Galicia. Madrid: Debate.

Real Academia Galega. (2014, 28 de xullo). No setenta aniversario do Sempre en Galiza. Recuperado de https://academia.gal/-/no-setenta-aniversario-do-sempre-en-galiza

Risco, V. (2000). Teoría do nacionalismo galego (J. G. Beramendi, Ed. crítica). Santiago de Compostela: Sotelo Blanco / Fundación Vicente Risco.

Rodríguez Losada, M. E. (1989). A época da II República vista por Carlos Maside. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Satué, E. (2003). Los años del diseño. La década republicana (1931-1939). Madrid: Turner Publicaciones.

Vilanova, F. M. (1998). A pintura galega (1850-1950). Escola, contextualización e modernidade. Vigo: Edicións Xerais de Galicia.

Vílchez Ruiz, C. E. (2012). La lámpara maravillosa: el libro como obra de arte en Valle-Inclán. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Villar, A. (1916/2006). Nacionalismo gallego. Nuestra “afirmación” regional. Apuntes para un libro. A Coruña: Libraría Couceiro.

Villares, R. (2004). Historia de Galicia. Vigo: Editorial Galaxia.

Descargas

Publicado

2025-12-30

Dimensions

PlumX

Número

Sección

Investigación

Cómo citar

Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950. (2025). I+Diseño. Revista Científico-Académica Internacional De Innovación, Investigación Y Desarrollo En Diseño, 20, págs. 160-177. https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227