Gráfica e ideología en la definición del nacionalismo gallego: 1850-1950
DOI:
https://doi.org/10.24310/idiseo.20.2025.22227Palabras clave:
nacionalismo gallego, arte gráfico, diseño editorial, identidad cultural, exilioResumen
El presente estudio tiene como objetivo examinar, desde una perspectiva histórico-artística, el papel desempeñado por el arte gráfico en los procesos de construcción y consolidación del nacionalismo gallego entre 1850 y 1950. Se pretende establecer cómo la producción visual contribuyó a la configuración de un imaginario colectivo y a la articulación de un discurso identitario. La metodología aplicada combina la revisión sistemática de fuentes hemerográficas y bibliográficas con el análisis iconográfico de materiales gráficos —carteles, ilustraciones, tipografía y símbolos— y la contextualización histórico-cultural de las obras y sus autores. El corpus analizado incluye publicaciones periódicas, campañas de difusión y proyectos editoriales vinculados a las Irmandades da Fala, la revista Nós, la figura de Castelao, la generación de Os Novos y la obra en el exilio de Luís Seoane. Los resultados indican que el arte gráfico constituyó un recurso esencial para la proyección ideológica, la cohesión identitaria y la resistencia cultural, manteniendo su vigencia incluso en contextos de represión y diáspora.
Descargas
Métricas
Publicación Facts
Perfil de revisores N/D
Información adicional autores
Indexado: {$indexList}
-
Indexado en
- Sociedad Académica/Grupo
- N/D
- Editora:
- Universidad de Málaga
Citas
Barreiro, X. R. (1982). Historia contemporánea (ss. XIX–XX): Historia de la cultura gallega. A Coruña: Ediciones Gamma.
Barreiro, X. R., & Villares, R. (2007). Os símbolos de Galicia. Vigo: Consello da Cultura Galega.
Barro, X. (2018). Máis que ver. Vigo: Edicións Xerais.
Beramendi, J. G., & Núñez Seixas, X. M. (1995). O nacionalismo galego. Vigo: Edicións A Nosa Terra.
Bernárdez, C. (2023). Unha historia da arte galega. Vigo: Edicións Laiovento.
Carballo-Calero, M. V. (2011). Las artes gráficas en la Galicia moderna. En M. V. Carballo-Calero & J. Varela Barrio (Coords.), La ilustración gráfica en Galicia: 1880-1936. Ourense: Duen de Bux.
Carballo-Calero, M. V. (2005). Obra gráfica na Galicia moderna. Anos vinte e trinta. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: CGAC. Xunta de Galicia.
Casas, A. (2011). O compromiso como posición no campo cultural. Luís Seoane no campo cultural galego. En R. Villares (Ed.), Emigrante en un país soñado. Luís Seoane entre Galicia e Arxentina. Actas do Congreso Internacional Luís Seoane: Galicia - Arxentina, unha dobre cidadanía (pp. 311-337). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.
Castelao, A. (1919/2014). Arte e galeguismo. A Coruña: Real Academia Galega.
Castelao, A. (1920). Humorismo, debuxo humorístico, caricatura: conferencia. A Coruña: Real Academia Galega.
Castro, A. (2005). Rexionalismo versus nacionalismo. Política versus estética. En A Galicia moderna. 1916-1936. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. CGAC. Xunta de Galicia
Castro, A. (1992). Arte y nacionalismo: la vanguardia histórica gallega (1925-1936). Sada: Ediciós do Castro.
Concello de Lugo. (2009). Ronsel. Revista de arte (Lugo, 1924). (L. A. Girgado, E. Abal Santorum & A. Cillero Prieto, Eds.) Lugo: Concello de Lugo.
Dopico, M., Rico, C., & Vázquez, S. (2024). A Galicia deseñada. A Coruña: Fabulatorio.
Drumm, E. (2012). La estética del recuerdo en La lámpara maravillosa: el proceso de pensar el tiempo. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
Ferrant, Á. (1923). «El regionalismo en el arte». Alfar, 32, [pp. 2-4].
Figueroa, A. (2010). Ideoloxía e autonomía no campo literario galego. Santiago de Compostela: Edicións Laiovento.
Hobsbawm, E., & Ranger, T. (2002). La invención de la tradición. Barcelona: Crítica.
Murado, M. (2012). Outra idea de Galicia. Madrid: Debate.
Real Academia Galega. (2014, 28 de xullo). No setenta aniversario do Sempre en Galiza. Recuperado de https://academia.gal/-/no-setenta-aniversario-do-sempre-en-galiza
Risco, V. (2000). Teoría do nacionalismo galego (J. G. Beramendi, Ed. crítica). Santiago de Compostela: Sotelo Blanco / Fundación Vicente Risco.
Rodríguez Losada, M. E. (1989). A época da II República vista por Carlos Maside. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.
Satué, E. (2003). Los años del diseño. La década republicana (1931-1939). Madrid: Turner Publicaciones.
Vilanova, F. M. (1998). A pintura galega (1850-1950). Escola, contextualización e modernidade. Vigo: Edicións Xerais de Galicia.
Vílchez Ruiz, C. E. (2012). La lámpara maravillosa: el libro como obra de arte en Valle-Inclán. En M. Santos Zas, J. Serrano Alonso, & A. de Juan Bolufer (Eds.), Valle-Inclán y las artes. Congreso Internacional, Santiago de Compostela, 25-28 de octubre de 2011. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.
Villar, A. (1916/2006). Nacionalismo gallego. Nuestra “afirmación” regional. Apuntes para un libro. A Coruña: Libraría Couceiro.
Villares, R. (2004). Historia de Galicia. Vigo: Editorial Galaxia.
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2025 Antonio Doñate Mañeru

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivadas 4.0.
Aquellos autores/as que tengan publicaciones con esta revista, aceptan los términos siguientes:- Los autores/as conservarán sus derechos de autor y garantizarán a la revista el derecho de primera publicación de su obra, el cuál estará simultáneamente sujeto a la Licencia de reconocimiento de Creative Commons que permite a terceros compartir la obra siempre que se indique su autor y su primera publicación esta revista.
- Los autores/as podrán adoptar otros acuerdos de licencia no exclusiva de distribución de la versión de la obra publicada (p. ej.: depositarla en un archivo telemático institucional o publicarla en un volumen monográfico) siempre que se indique la publicación inicial en esta revista.
- Se permite y recomienda a los autores/as difundir su obra a través de Internet (p. ej.: en archivos telemáticos institucionales o en su página web) antes y durante el proceso de envío, lo cual puede producir intercambios interesantes y aumentar las citas de la obra publicada. (Véase El efecto del acceso abierto).

14.png)